Atzo  CNT, PCE-EPK eta Eusko Lurra Fundazio ekintzale  erakunde historikoek omenaldi  herritarra antolatu dute Asturiasen, Valduno eta LLera herrixken artean, Oviedotik gertu,  “El Pradon de los vascos” deritzote parajearen alboan.

Leku honetan eta alboko Pando mendian, 36 gerran  300 inguru miliziano eta gudariek bizia galdu zuten faxistekin borrokan Oviedo askatu nahian.

Gertaera haien testuinguru historikoa

1937ko otsailaren 21ean, Errepublikaren sostenguan Eusko Jaurlaritzak Asturiasera bidalitakobi brigadek, beste 13 brigada errepublikarrekin batera, faxisten eskuetan zegoen Oviedo hiria eta hiriburua frankisten kontrolpeko lurraldearekin lotzen zuen Grado-ko korridorea erasotu zuten. Helburua Oviedo hartzea zen, edo hiria inguratzea behintzat.

Bi euskal brigadetatik bat Saseta Komandantearen agindupean zegoen. Brigada honetan EAE-ANVko Eusko Indarra, EAJko Amaiur eta UGTko Indalecio Prieto batailoiak zeuden.

Bigarren euskal brigadak Benito Reholaren burua zuen. Perezagua eta Rusia batailoi komunistek eta Isaac Puente batailoi anarkistak osatzen zuten. Dibisio euskaldunaren aginte postua Trubiako eskoletan kokatuta zegoen, Eduardo Vallejo-k koordinaturik.

Gudari ekintzaleek eta jelkideek, UGTko milizianoekin batera, 1937ko otsailaren 21ean Naloi ibaia gurutzatu zuten gabarretan. Saseta komandanteak  EAE-ANVko gudariei erasoan aurrean joatea eskatu zien. Naloi ibaia odolezko ibaia bilakatu zen Llera eta Valduno herrixken artean. Faxisten metrailadore astunen supean, EAE-ANVren lehen 20 gudari inguru ibaian bertan hil zituzten.

Gudari ekintzaleek Nalon ibaia zeharkatutako parajea

Ibai ertzean posizioa ezartzea lortu zuten beste batailoi euskaldunak ibaia zeharkatu ahal izateko. Gero hainbat karga izan ziren Areceseko muinoaren maldan gora. Azkenean, ANVko Eusko Indarrakoek Areces herrixka hartu zuten Amaiurko jelkideen laguntzaz, UGT-ko batailoia faxisten supean trabatua geratzen zen bitartean.

Aldi berean, euskal brigada komunista eta anarkistak handituta zetorren Naloi ibaia zeharkatu zuen eta San Claudio barrena Oviedo gaineko “Pando” mendixkarantz abiatu ziren.

Isaac Puente batailoi anarkista erdian zihoan, bi batailoi komunistak ezker-eskuin. Borroka bertatik bertara izan zen faxistekin. Latza. Anarkistek 30 hildako izan zituzten soilik aurreneko eraso honetan. Historialariek diote “El Pando” posizioa hartzea izan zela ofentsiba horren errepublikarren garaipenik handiena. Euskal brigadak lortua.

23an, gudari eta milizianoek Areces galdu zuten faxisten kontraerasoaren ondorioz eta ezaguna den masakrea gertatu zen. ANVko 120 gudari, EAJko 18 eta UGTko 12 miliziano inguru. Saseta komandantea bera bertan erori zen. Frankistek ospitale batean geratutako 80 zauritu baionetaz hil zituzten.

Odolez tindatutako Naloi ibaia berriro atzera gurutzatu behar izan zuten. Bitartean, Euskal Brigadako komunista eta anarkistek “El Pandoko” posizioa mantentzea lortzen zuten. Hurrengo egunetan Eusko Indarraren gudarien laguntza izango zuten bertan eta euskaldunek elkarrekin posizioa mantendu zuten hainbat astetan.

Hainbat historialariek diote Oviedoko korridorearen inguruko gatazketan 10.000 borrokalari errepublikarrek bizitza galdu zutela. Haietatik, 250-300 inguru, euskal gudari eta milizianoak.

Gaurko ekitaldia

Autobusez eta autoez  Euskal Herritik etorritako militante anarkista, ekintzale eta komunistak,  Asturiasko CNT eta Asturiesko PC-ko hainbat kidekin batera, 36ko gerran euskal  gudari eta milizianoak bezala  Nalon ibaia gurutzatu dute. Oraingo honetan Joaldunen talde baten atzetik.  Ondoren, hainbat ekitaldi oztopatu dituzten etengabeko  euri  zaparradapean,  militante ekintzale, komunista eta anarkistak Valdunoko elizaren arkupetan bildu dira txalapartaren doinuz ekitaldi politikoa burutzeko.

Bertsolari batek ere hango gertaerak gogora ekarri ditu.

Erakunde historikoen izenean mintzatu direnak garai hartako borrokalarien legatua gogora ekartzeaz gain, Oroimen historikoak  egungo borroketan daukan egunekotasuna azpimarratu dute. Faxismoa eta betiko espainiar eskuin totalitarioa  azken bolada honetan hartzen ari diren aurrerakadaz ohartarazten. Baita estatuaren bilakaera errepresiboa salatuz.

Horren aurrean, duela zazpi hamarkada eman zen ezkerraren batasuna goratu dute.

Hizlariek ere  Areceseko  gudari eta milizianoen kasuan Egia, Justizia eta Erreparazioaren beharra azpimarratu dute  aurreikusita dauden deshobiraketak egiten direnean.

Gertaera haien leku bertatik, bertan bildutako hiru erakunde historikoek eskatu diete Gipuzkoako Foru Aldundiari zein Donostiako Udalari beraiekin adostea  “El Pradon de Vascos”ko gudari eta milizianoen  deshobiratze  protokoloa.

“A las barrikadas” kanta anarkista, Internazionala eta  eusko gudariak aditu dira 37ko otsaila hartan euskal gudari eta milizianoek,  guardia zibil, legionario eta mertzenario moroekin izan zuten  borroka latza ezagutu zuten Valdunoko elizaren hormen artean.

Hunkigarria izan da “Txikia” kanta abestu denean. Borrokalari euskaldunen belaunaldi ezberdinak Areceseko batailarekin lotzen dituen kanta.

Hunkigarria izan da EAE-ANVko Eusko Indarraren  batailoiaren kapitaina izan zen Sansinea gudariaren semeak bere aitak Aracesko  batailak idatzitako eskuizkribua irakurri duenean. Baita Valdunoko zubian, ofentsiba hartan aurreneko gudari eta milizianoek bizitza galdu zuten tokian, hiru erakunde historikoek zein senideek , joaldunen laguntzaz, burututako lore eskaintza.

Memoria daukagulako… eraso inperialistarik ez! Kontzentrazioa eta ekitaldia igandean Gernikan

Gernika euskaldunon ikur bilakatu da. Hain zuzen, aro garaikidean inperialismo basatiaren erasoaldirik bortitzena jasan genuen gurean. Duela 76 urte apirilaren 26ko hartan, lehenago hainbeste  euskal herritan egin bezala, aurrez aurre izan genuen inperioen aurpegirik zikoitzena.

Hauek, ez baitute dudarik egiten, orain bezala lehen, euren interesak kontrajartzean, biolentzia eta bide militarrari ekiteko. Gertakari odoltsu haietan espainiar, italiar eta alemaniar faxistek aurrez aurre izan zituzten  euskaldun eta ezkertiarrak

Pasa den urtean burutu genuen ekimenean adierazi bezala, elkartasun eta borroka internazionalistaren esperientzia ahaztezinak ezagutu genituen, mundu osotik etorritako miliziano internazionalistak euskaldunekin batera, lubakietan, eskuz esku borrokatu baitzuten. Eraso koordinatu honi erantzun bateratua emanez, herri zapaldu eta herri langileak bat eginik. Honegatik, euskal internazionalistoi ere badagokigu, memoria historikoaren benetako zentzua baliatuz, gure iraganetik irakaspenak jaso eta  borrokatu zuten haiek hasitako bideari jarraipena ematea.

Ezinbesteko auzolan kolektibo  honetan, euskal internazionalisten borrokak gure egin izan ditugu, besteak beste, ertamerikan aritutako gudari internazionalisten ekarpenak aldarrikatuz. Baina iaz egin bezala, adibide paregabeak topa genitzake faxismoaren aurkako gudan ere. Agian, behar adinako arretarik jarri ez dioguna, bestalde. Gernikako bonbardaketaren 75. en urte urrenean,   Euskal Herrian borrokan jardun zuten internazionalistak omendu genituen, hain zuzen, Nino Nanetti (Italia), Felipe Matarraz (Aturias) eta  Fritz Teppich- i (Alemania) omenaldia eskainiz . Aurtengoan ordea, Euskal Herritik kanpora borrokan,  Asturiesen, Euskal Brigadan eroriak ditugu gogoan. 250 eta 300 gudari eta miliziano izan ziren erahilak. Haietatik ia erdia EAE-ANVko militanteak ziren, eta gainerakoak, militante anarkista zein komunistak. Guztiak, Areces-eko frontean aritu ziren. Bi brigadek hartu zuten parte bertan,  bata,  EAJ-Amayur, EAE-ANV ren Eusko Indarra eta UGT ko militantez osatua, bigarrena aldiz, anarkista eta euskal komunistek eratua. Asturiesen eroritako euskaldunak, euskal internazionalismoaren memorian jaso behar ditugu, oraindik egiteke dugun bide luze honetan, ahanzturara kondenatu ezinezko bide lagunak.

Honela, urte asko pasa diren arren, oraindik atzo bezain beharrezkoa zaigu gaur inperialismoaren aurkako borroka. Europan bertan ofentsiba ikaragarrian ari den bitartean  kapitalismoa,  Afrika, Abyayla eta Asian etenik ez du aspaldian: Praguay eta Hondurasko estatu golpeak, Venezuela, Ekuador eta Boliviako golpe saiakerak, militarizazio muga gabea, modu orotariko desestabiliazio mekanismoak, Libia, Siria eta Azawad-Maliko inbasioak, Korear herriaren aurkako mehatxu eta presio militarrak.

Honegatik guztiagatik, Inperialismoaren aurka, atzo bezala gaur eta beti!

Gora Asturiesen eroritako euskal internazionalistak!

Gora Euskal Herria internazionalista!

Testuinguru historikoa.

Agirre lehendakariak, 1956 urtean ospatutako Parisko Euskal Mundu Kongresuan, Oviedoko ofentsiban suertatutako 290 euskal borrokalarien hilketa gogorarazi  zuen. Dirudienez, 36ko gerran Asturiasen hil ziren Euskal Brigadako hildako kopurua, 250 eta 300 gudari eta milizianoen artean egon daiteke. Hauetatik ia erdia EAE-ANVko militanteak ziren, eta beste ia %30a, militante anarkistak zein komunistak.

Eusko Jaurlaritzak bi brigada bidali zituen Asturiasera. Bata Sasetaren agindupean, EAJ-PNVren Amayur, EAE-ANVren Eusko Indarra, eta UGTko Indalecio Prieto batailoiez osatua.

Bigarren brigada anarkistak eta euskal komunistak osatua zen, Benito Reola Hermosillaren (borrokan larriki zauritua suertatu zena) agindupean , hain zuzen ere, Rusia eta Perezagua batailoi komunistak, eta Isaac Puente CNTkoa. Euskal indar espedizionario hau, Eduardo Vallejo, Bizkaiko miñonen kapitaina zenaren agindupean zegoen.

Sasetaren agindupeko brigadak, 1937ko otsailaren 21eko goizean Nalon ibaia gurutzatu zuen, Gradotik Oviedorako errepidea mozteko misioarekin. Ibaia gurutzatzerakoan, EAE-ANVko Eusko Indarra batailoiko gudari asko hilak izan ziren, lehen muturrean joan baitziren.

Bitartean, bigarren euskal brigada, Benito Reolaren agindupean, Oviedo gainetik Pando mendia eraso bizian hartzen dute, bertatik-bertarako gatazka latz batean eta baja ugariak izanik.

Egun gutxietara, Areceseko frontea erortzen da, eta bertan koatutako kanpainako erietxe batean zeuden 80 gudari eta miliziano inguru espainiar armadako erregularrek baionetaz eta fusil kolpekaz hiltzen dituzte. Batailoi anarkistek, ekintzaleek eta komunistek, oraindik aste batzuk iraungo dute Pando mendiaren posizioa defendatzen, hildako gehiago jasaten.

Hau da Euskal Brigadaren Asturiasko parte-hartzearen testuinguru historikoa.

Testuinguru historiko honek, ikerketa historiko serio eta zehatzak behar ditu, milaka gudari eta miliziano euskaldunen Asturiasko borrokan izandako historia errekuperatzeko bere osotasunean.

Deshobiratzeko baldintzak.

Giza eskubideen urraketa larrien biktimen gorpuzkinak deshobiratzea katarsi kolektibo bat da. Biktimaren senide, lagun, lankide, auzokideen arlo pribatuari dagozkion nahi eta aldagai sentimental, emozional eta psikologikoak arlo publikoari dagozkienekin uztartzen dira: historikoak, juridikoak, politikoak, ekonomikoak, soziologikoak, akademiko-profesionalak eta abar.

Nahasten diren faktore eta sentsibilitateen aniztasuna dela eta, kontu handiz heldu beharreko gaia da. Hobi bat aurkitu eta biktimen gorpuzkinak deshobiratzeak zirrara berezi bat sortzen du jendartean. Areces-eko kasuan, ipar fronteko hobirik handiena eta Asturiasen eraildako euskaldunez osatua izatean, eragin hori handiagoa izatea aurreikusi daiteke.

Deshobiratze proiektuak sustatzen dituzten instituzioek erakunde historikoekin erlazio iraunkorrak  mantentzea ezinbestekoa da. Erakunde historikoei dagokie eraildako militanteen nortasun eta izaera sozio-politikoaren defentsa. Kalteturiko pertsona eta kolektiboen premiazko beharrei erantzungo dieten neurri eta erabakiak bateratzeko,

instituzioek alde guztiekin ireki behar dituzte kontsultarako guneak, mugimendu sozial memorialistak barne direlarik. Alegia, giza eskubideen urraketa larriak eman diren kasu guztietan nazioarteko legeriaren arabera egin den bezala. Hau guztia egiaren ikerketan, justiziaren lorpenean eta neurri erreparatzaileak abian jartzean laburbiltzen da (ez errepikatzeko bermeak barne direlarik).

Kalteturiko mugimendu sozialek memoria historikoa berreskuratzera zuzenduriko politiken diseinu eta egituraketan partehartzerik ez badute, esperientziak esaten digu giza eskubideen nazioarteko legeria ez dela betetzen.

Berriki eman diren zenbait deshobiratze kasutan, gure aburuz, hipotesi hau indartu da.

Omenaldi soziopolitikoa.

Hurrengo maiatzaren 18an omenaldi soziopolitikoa eskaini nahi diegu Euskal Brigadako gudari eta milizianoei Asturiasen bertan, gatazka horiek gertatutako paraje berberan hau da, Nalon Ibaiaren ertzean.

Omenaldi hau antolatzeko eta osatzen joateko auzolan bat hasiko gara hiru erakunde historikook, senitartekoak zein bere laguntza eskaini diguten beste hainbat talde eta euskal kulturako pertsonek.

Omenaldia agian xumea izango da bitartekoei dagokienez, baina indartsua eduki soziopolitikoetan.

Asmoa badugu hainbat autobus Euskal Herritik antolatzeko eta baita Asturiasko ezkerreko jendearen inplikazioa omenaldi herrikoi honetan.

Gure erakundeen blogetan ekitaldi honen inguruko informazioa zehazten joango da, eta kontaktua emango da autobusetan apuntatzeko zein beste edozein eginbeharretan laguntzeko.

Asmoa jende andana biltzea Euskal Brigadaren oroimen soziopolitikoaren berreskurapen osoan lehendabiziko urratsak ematen hasteko.

Ekitaldiaren programa zehatza hurrengo astetan egingo dugu publiko, baina gaur hemen gaudenok gure jarrera tinkoa adierazi nahi genuen bi gaietan: gure erakundeen kideak izan ziren Euskal Brigadako miliziano eta gudarien deshobiraketen inguruan alde batetik, eta oroimen historikoa etorkizuneko arma ideologiko bat dela,eta Frankismoaren krimenen aurrean Egia, Justizia eta Erreparazioa aldarrikatzen duten herritarren egutegian, hurrengo maiatzaren 18an gorriz azpimarratzeko arrazoiak azaltzea.

Euskal Herria, 2013ko apirilaren 19a.

Nalon ibai ertzean, Llera herrian

Atzo, Lau Haizetara Gogoan Plataformaren hainbat kideek, haien artean Eusko Lurra Fundazioak, CNT-k eta Sare Antifaxistak, ekitaldi hunkigarria burutu genuen Asturiasko hiriburutik gertuko Llera herrian, Nalon ibaiaren ertzean.

Lore eskaitza Nalon ibaian

Oviedotik kilometro gutxira dagoen paraje hau, Areceseko “Pradón de los Vascos” delakoaren alboan dago. Leku honek egunekotasuna hartu du azken garai honetan bertan lurperaturik dauden dozenaka gudari eta miliziano euskaldunen gorpuzkinak berreskuratzeko lanak aurki hasiko direlako.

Paraje honetan gertatu zen 1937 otsailaren 23an Euskal Brigadak pairatutako borrokarik  latzena. Agirreren Gobernuak bidalita Oviedoko kontrako ofentsiban parte hartu zuten gudari eta milizianoek egun hartantxe jasan zituzten hildako gehien.

Denetara 250 gudari eta milizianoek bizitza galdu zuten bertan. Nalon Ibaia gune ezberdinetan gurutzatutako 120 EAE-ANVkoak, ia 40 anarkista, 30 komunista eta hainbat PNV eta UGTkoak.

Ekitaldia Nalon ibaiaren gaineko zubian burutu zen eta bertan CNTko zein Eusko Lurra Fundazioaren kide banak hitza hartu zuten. EAE-ANVko gudarien zein CNTko milizianoen konpromiso eta sakrifizioa ekarri zituzten gogora, Euskal Herriko askatasunen zein Errepublikak suposatzen zituen askatasun sozial eta pertsonalen aldeko konpromisoa hain zuzen.

Eusko Lurra Fundazioaren ordezkariak zera azpimarratu zuen, Errepublikaren alde euskaldunon konpromisoa askotan zalantzan jarri bada ere, duela 76 urte, bertan Euskal Brigadako 250 gudari eta miliziano bizitza galdu zutela, Errepublikaren defentsan. Haietatik, 120 ezker abertzaleko EAE-ANVko gudariak ziren.

Hasiera batean ekitaldi xume bat izan behar zen, baina espero baino askoz jende gehiago inguratu zen bertara. Asturiasko jende asko barne.

Pradón de los vascos deituriko zelaian, Areces herrian. Eskubian, errota, frankisten metrailadorearen kokalekua.

Bertan bildutako ehun bat kidek  dozenaka lore bota zituzten Nalon ibaira 1937ko otsailaren 21an Eusko Indarrako EAE-ANVko gudariek zeharkatu zuten leku berberean. Bertan 20 gudari ekintzale hil zituzten aurreneko unean Areces herrixkaren aurkako erasoan, eta egun hartan Nalon gurutzatu zuten gainontzeko gudari eta miliziano euskaldunak gogoan izan zituzten ere.

Gero hainbat pertsonak areces herrixkara hurbildu ziren “El Pradon de los Vascos” delako parajea ezagutzeko.

Aurki, omenaldi berri bat

Ekitaldia burutu duten erakundeek adierazi dute aurki asmoa dutela leku berberean beste ekitaldi jendetsuagoa burutzeko. Osatuagoa eta han borrokan aritutako gudari eta milizianoen oroimen soziopolitikoa merezi duen lekuan kokatzeko. Euskal Herriaren askatasunaren alde zein Errepublikak adierazten zituen askatasun sozialen alde hildako euskal gudari eta milizianoen oroimen soziopolitikoa berreskuratzeko lanean urrats sendoak ematen hasteko.

Euskal Herria, 2013ko otsailaren 23an
EUSKO LURRA FUNDAZIOA

Ekitaldia prentsan:

http://gara.naiz.info/paperezkoa/20130225/389679/es/Acto-orilla-Nalon-milicianos-gudaris-batalla-Areces

http://www.lne.es/oviedo/2013/02/24/vascos-honran-gudaris/1373197.html

Eusko indarra gudalosteko zenbait gudari

1937ko otsailaren 21ean Errepublikaren sostenguan Eusko Jaurlaritzak Asturiasera bidalitako bi brigadek, beste 13 errepublikano brigadekin batera, faxisten eskuetan zegoen Oviedo hiria eta hiriburua, frankisten kontrolpeko lurraldearekin lotzen zuen Grado-ko korridorea erasotu zituzten. Helburua Oviedo hartzea zen, edo hiria inguratzea behintzat.

Bi euskal brigadetatik bat Saseta Komandantearen agindupean zegoen. Brigada honetan EAE-ANVko Eusko Indarra, EAJko Amaiur eta UGTko Indalecio Prieto batailoiak zeuden.

Bigarren euskal brigadak Benito Reolaren burua zuen. Perezagua eta Rusia batailoi komunistek eta Isaac Puente batailoi anarkistak osatzen zuten. Dibisio euskaldunaren aginte postua Trubiako eskoletan kokatuta zegoen, Eduardo Vallejo koordinaturik.

Gudari ekintzaleek eta jelkideek, UGTko milizianoekin batera, Nalon ibaia 1937ko otsailaren 21ean gurutzatu zuten gabarretan. Sasetak, EAE-ANVko gudariei erasoan aurrean joatea eskatu zien. Nalon ibaia odolezko ibaia bilakatu zen Llera eta Valduno herrixken artean. Faxisten metrailadore astunen supean, EAE-ANVko aurreneko 20 gudari inguru ibaian bertan hil zituzten. Ibai ertzean posizioa ezartzea lortu zuten beste batailoi euskaldunak ibaia zeharkatzeko. Gero karga ia suizida bat izan zen Areceseko muinoaren maldan gora. Azkenean, ANVko Eusko Indarrakoek Areces herrixka hartu zuten Amaiurko jelkideen laguntzaz, UGT-ko batailoia faxisten supeanatrabatua geratzen zen bitartean.

Aldi berean, euskal brigada komunista eta anarkistak handituta zetorren Nalon ibaia zeharkatu zuen eta San Claudio auzo aldean barrena Oviedo gaineko “Pando” mendixkarantz abiatu ziren.

Isaac Puente batailoi anarkista erdian zihoan, bi batailoi komunistak ezker-eskuin. Borroka bertatik bertara izan zen faxistekin. Latza. Anarkistek 30 hildako izan zituzten soilik aurreneko eraso honetan. Historialariek diote “El Pando” posizioa hartzea izan zela ofentsiba horren errepublikanoen garaipenik handiena. Euskal brigadak lorturik.

23an gudariek eta milizianoek faxisten kontraerasoan Areces galdu zuten, eta ezaguna den masakrea gertatu zen. ANVko 120 gudari, EAJko 18 eta UGTko 12 miliziano inguru. Saseta komandantea bera bertan erori zen. Frankistek ospitale batean geratutako 80 zauritu baionetaz hil zituzten. Denak.

Odolez tindatutako Naloi ibaia berriro atzera gurutzatu behar izan zuten. Bitartean, Euskal Brigadako komunista eta anarkistek “El Pandoko” posizioa mantentzea lortzen zuten. Hurrengo egunetan Eusko Indarraren gudarien laguntza izango zuten bertan.

Hainbat historialarien diote Oviedoko korridorearen inguruko gatazka ezberdinetan 10.000 borrokalari errepublikanoek bizitza galdu zutela. Haietatik 250 inguru gudari eta miliziano euskaldunak. Odolezko sari bat Nalon ibaiaren urek eraman zutena. Gero, hainbatek esaten dute egun ere euskaldunek ez zirela inplikatu Errepublikaren defentsan.

Gorpuzkinak berreskuratzeko garaia

Hedabideek zabaldu dute bertan geratutako gudari eta miliziano euskaldunen gorpuzkinak berreskuratzeko ekimenaren berri.

Lau Haizetara Gogoan Plataforman biltzen garen erakunde historikook, Asturiasko gatazka hartan bizitza galdu zuten gudari eta miliziano gehien ordezkatzen dugunak, zera uste dugu: garaia dela Oroimen Historikoaren berreskurapena eta Genozidio Frankistaren zein estatu terrorismoaren inpunitatearekin amaitzeko. Garaia da bai, ildo honetan urratsak emateko. Behingoz, Espainiar Estatuan 1936tik aurrera burututako gizateriaren aurkako krimenengatik epaitua izateko. Bizi garen genozidioaren negazionismo lotsagarriarekin amaitzeko.

Euskal Brigada guztiaren oroimena eta bertan parte hartutako gudari eta milizianoen oroimen soziopolitikoa berreskuratzeaz gain (kantak dionez “gure haurrek biharko ikastoletan haien izenak “eta arrazoiak” abestu ditzaten”), Nalon ibaiaren inguruan suertatutako gerra krimenek horretarako mugarria izatea nahiko genuke. Hango gudari eta milizianoen azken borroka faxisten aurka izatea ekimen hau.

Horretarako zenbait eskaera luzatu diegu ekimen honetan inplikatu diren Donostiako Udala zein Gipuzkoako Aldundiari. Garai berriek denetarako berriak izan beharko luke. Baita Frankisten oinordekoa den espainiar eskuina bere lekuan jartzeko, eta 1977.ren urteko amnistia legeak suposatzen duen genozidio frankistaren negazionismoaren oinarria deseustatzeko.

Albertia

Este comentario, publicado también por Eusko Lurra Fundazioa, ha  puesto de actualidad este otro artículo de Renobales publicado por varios medios hace cuatro años ante la ilegalización de EAE-ANV. Actualidad por que también ahora ha coincidido, por poco, con la sentencia del Tribunal de Estrasburgo avalando la ilegalización de ANV, y con el aniversario de la batalla de Areces en Asturies, donde perdieron la vida unos 120 gudaris de ANV en defensa de la legalidad republicana.

Este sábado 23, Eusko Lurra Fundazioa,  junto con otras organizaciones, quiere realizar un primer homenaje in situ a estos militantes ekintzales caídos en esa misma fecha hace ya 7 décadas.

Eduardo Renobles historiador. Colaborador de Eusko Lurra Fundazioa.

Llorar libertad en Euskal Herria

La decisión del Gobierno español de ilegalizar ANV, respaldada sin fisuras por el poder judicial, es analizada por el autor desde su profundo conocimiento del partido ekintzale y su larga trayectoria histórica. Renobales no encuentra justificación para el paso dado por el PSOE, y lo ubica en una lógica que sólo se explica en regímenes dictatoriales. Y aunque dice que «hoy lloramos, por la libertad, por un mundo mejor y más justo», también mantiene que para construir un modelo de convivencia no bastan sollozos y lamentaciones, y que el punto de partida habrá que buscarlo en «la implicación y la honestidad, desde el respeto y la reciprocidad», en definitiva «desde la democracia».

No por esperada, la ilegalización de ANV ha dejado ser un acontecimiento ya antes percibido, un dejà vu tristemente repetitivo que no creará sino más incertidumbres y enfrentamientos. Para mí ANV es algo más que unas siglas. Durante tres años dediqué todo mi tiempo libre a desenmarañar la revuelta madeja que representaba la acción política de la formación ekintzale. Porque no existía una biografía autorizada, ni siquiera desautorizada, una plasmación metodológica de su accionar, una bibliografía a la que acudir cuando se quisieran despejar dudas sobre lo que hicieron o no, o por qué o a causa de qué. Era un laberinto que fue encajando pieza a pieza, folio a folio hasta completar un cuadro esclarecedor.

Hablé con gentes afines a ANV, con militantes históricos, con simpatizantes, con personas que disentían de sus posiciones. Departí horas con escindidos, apartados y cabreados con ANV. Todos ellos me aportaron una visión global y heterogénea de lo que se presentó en 1930 en el Manifiesto de San Andrés.

Luego revisé cientos, miles, de escritos, documentos, proclamas, cartas para hacerme con un necesario acervo documental, de fechas y acontecimientos. Visité archivos, bibliotecas, hemerotecas, redacciones. Fotocopié reseñas, referencias, declaraciones… En todo este recorrido no hallé cosa alguna que me llamara la atención por su irregularidad, por su ausencia de moralidad, por su negación del dolor y las penalidades y pesares propios o ajenos.

Sí existían varias cosas que se iban repitiendo con insistencia machacona, especialmente dos: Euskal Herria y la defensa de las actitudes democráticas en todo el momento. Su afán de buscar el entendimiento y el diálogo multilateral, la apuesta por respetar y exigir respeto. Y un sentimiento permanente de ofrecer en la política sin esperar mucho a cambio. Decía una vez el comandante Saseta: «En estos hombres -se refería a los gudaris del Eusko Indarra- he hallado una cosa cuyo valor es más preciado que el oro: compromiso». Compromiso con una República, española, recordémoslo, que a su vez miraba con consideración a ANV.

Hace pocas fechas se recuperó el cuerpo de Saseta, enterrado en una fosa asturiana cerca del lugar en que cayó. Al lado existe un lugar conocido como Padrón de los Vascos, debido a que en su subsuelo hay una enorme fosa común donde reposan un centenar de cadáveres de soldados que cayeron luchando contra el fascismo, por la libertad, la República y Euskal Herria. Está ya documentado que el 85% de ellos son integrantes del Eusko Indarra de ANV.

¿Qué pensarán esos hombres que lo dieron todo por ideas que hoy nos hacen pasar con indiferencia ante ellas? Diálogo, respeto, democracia. ¿Qué pensarán los más de 200 caídos en la ofensiva de Legutio siguiendo órdenes del lehendakari Agirre? ¿Qué pensarán aquella docena de integrantes del Eusko Indarra que ante el fuego enemigo, la carencia de suministros y municiones, ante el frío, el barro y la falta de esperanza se rindieron y fueron fusilados de inmediato in situ? Estado de Derecho, primacía de la democracia frente al terrorismo. ¿Eran terroristas Saseta, Ordoki, Arrese, Laniella, Plazer, Joxe Azurmendi, Goitia, Orbegozo… y tantos otros?

¿Era terrorista Tomás Bilbao, Ministro de la República en el Gobierno del socialista Negrín?

Todo evoluciona, indudablemente. Y ANV también. Y las situaciones en las que se mueve la sociedad vasca. Pero yo no he hallado justificación alguna para el paso dado por el PSOE. Ilegalizar partidos, cerrar periódicos, detener a gente indiscriminadamente… son cosas que ocurren en un régimen dictatorial. Difícilmente son explicables en una democracia. Un estado de Derecho tiene instrumentos sobrados para ejercer el imperio de la ley, de la justicia, sin aplicar medidas de ese estilo. Los principios democráticos se imponen por sí mismos en cualquier sociedad madura, no son precisas medidas de fuerza de ningún tipo. Zapatero debería preguntar, si no los conoce. Tony Blair le puede dar alguna clase magistral. Y antes de volver a encarcelar a alguien, no estaría mal que decidiera llamar por teléfono a Gerry Adams. Ambos le podrían explicar cómo funciona un estado democrático con problemas de convivencia en su seno, con violencia, incluso indiscriminada. Le cederían, gratis me atrevo a afirmar, los métodos correctos para acabar con todo este tipo de disfunciones. Sin estridencias, sin ilegalizaciones, sin medidas que arrojen gasolina al fuego como único método de solución.

Hoy lloramos porque en Euskal Herria no hay, tampoco en España, ningún Blair ni ningún Gerry Adams. Porque no existe nadie suficientemente capaz, comprometido y honesto que se proponga solucionar el conflicto que atenaza a la sociedad vasca de una forma eficaz, permanente y justa. Hoy lloramos por la libertad, por un mundo mejor y más justo. Porque desde la izquierda, en cualquier lugar, sí se puede construir ese modelo de convivencia; pero no será sollozando, ni desde la lamentación. Será desde la implicación y la honestidad, desde el respeto y la reciprocidad. Será desde la democracia.

El próximo 30 de noviembre se celebrará el 78 aniversario del Manifiesto de San Andrés. En su parte final dice: «convencido de que por cauces legales podemos llegar a los resultados que apetecemos, a ellos nos atendremos confiando en el amparo que de la legalidad debemos esperar. Y conste por ello desde ahora mismo, la solemne declaración de que no seremos nosotros los primeros en abandonar el camino de la legalidad, de la que arrancamos como hecho consumado. Quien deba hacerlo, que medite sobre la responsabilidad que pueda contraer si nos lleva a una lucha fuera de esos cauces legales; lo lamentaríamos sinceramente, aunque no lo tememos ni tampoco lo rehuiremos».

Proféticas palabras que se harían realidad en 1937 debido a la decisión de Franco y en 2008 bajo la responsabilidad del PSOE. Franco y Zapatero pasarán a la Historia de la mano en este asunto de ANV. ¿Lo habrá meditado bien Zp?

Canta Fermín Balentzia: «Si llora Tafalla, llora Euskal Herria». Cantemos con él.

“Sasetarekin batera Asturiasen hildako gudarien gorpuzkinak Euskal Herrira ekarriko dituzte“ dio Naiz-ek abenduaren 26an Foru Aldundiak zein Donostiako Udalak emandako prentsaurrekoa laburbilduz.

Euzko Indarra batailoia Asturiasen

Martin Garitano, Gipuzkoako Ahaldun Nagusiak, Juan Karlos Izagirre Donostiako Alkateak eta Marina Bidasoro Giza Eskubideen eta Oroimen Historikoaren zuzendariak azaldu dutenez, bi erakunde horien arteko hitzarmenari jarraiki, Asturiasko Areces herrian Kandido Saseta komandantearekin batera hil zituzten gudarien gorpuzkinak Euskal  Herrira ekarriko dituzte.

«75 urte geroago, iragana azaleratu eta oroimen historikoa berreskuratu nahi dugu ekimen honen bitartez, askatasunaren alde bizia galdutako pertsona guztiek egia, justizia eta aitortza merezi dutelako», esan du Juan Karlos Izagirrek.

Ildo beretik, Bidasorok nabarmendu du «iraganeko krimenen gaineko oroimen kolektiboa berreskuratzea eta biktimen eskubideak bermatzea» izan behar direla helburuak.

Garitanok, aldiz, gudari haiek «merezi duten bezala itzultzea» nahi dutela adierazi du: «askatasunaren eta herriaren alde borrokatzeagatik diktadore batek hil zituen gudari bezala».

Ekimena Donostiako Udalak 1936ko gerran eta frankismoan gertatutako giza eskubideen aurkako urraketei buruzko egia ezagutu eta oroimen historikoa berreskuratzeko duen egitasmoaren parte da. Gipuzkoako Foru Aldundiaren babesa du, eta honek 50.000 euroko laguntza emango dio Udalari.

Arecesen kasuan, ekimenaren kostua 45.000 eurokoa izango dela aurreikusten da; Aldundiak 24.000 euroko ekarpena egingo du eta gainerakoa Udalak.

Eusko Lurra Fundazioaren iritzia

EAE-ANVko eta EAJ-PNVko ofizialak, Saseta komandantearekin Asturiasen.

Aurretik doa gure poza, azkenean bi euskal erakunde publikoek Arecesen eta Asturiasko frontean eroritako gudari eta milizianoen gorpuzkinak berreskuratzeko konpromisoa hartu dutelako. Eta ez soilik gorpuzkinak Euskal Herriratzeko, baizik eta haiekin Egia, Justizia eta Erreparazioa egiteko. Ez da gutxi.

Lau Haizetara Gogoan Plataformak urtetan egindako lanak deshobiratze kasuetan taxuzko protokolo bat aurrera eramateko, azkenean bere lehen ondorio garrantzitsua izango du Asturiasen.

Beste aldetik, Eusko Lurra Fundazioa hasieratik ekimen honetan partu hartu du beste hainbat eragile politiko, sindikal eta sozialekin batera. “El Pradon de los Vascos” delako hobietan lurperatutako gudari eta milizianoen senideak eta militatzen zituzten erakundeak kontutan hartzea txalotzekoa da, eta gauzak era egoki batean egiteko bermea. Jakina, Euskal Herriarekin zer ikusirik duen 36ko gerraren hobi handienetarikoa izango da Asturiasekoa. Bertan EAE-ANVko ia 100 gudari (Eusko Indarra Batailoikoak) lurperaturik daude. Eroritako gainontzeko borrokalari gehienak miliziano anarkista (CNTkoak) eta komunistak ziren. Baita zenbait EAJ-PNVko gudariak eta miliziano sozialistak, Euskal Armadako hainbat kidekin batera.

Baina berri honen haritik pare bat gauza esan nahiko genuke.

Hasteko hainbat  hedabideek soilik gudariez hitz egiten dute, miliziano libertario, komunista eta sozialistak ahaztuz. Beste aldetik Eusko Jaurlaritzaren Armada, Eusko Gudarostearekin (EAJ-PNV)  nahasten dute.  Hainbat kasuetan, Asturiasen hil ziren ia 250 miliziano eta gudariak, Santoñako Errendiziotik ihes egindako borrokalariak bezala aurkezten dituzte, ondoren Asturiasen erori izan baziren bezala. Jakina, Areceseko gatazka Santoñako Errendizioa baino askoz lehenago suertatu zen (1937ko otsailean), eta bertan parte hartutako batailoi gehienek, Asturiasko kanpaina eta gero, gerra Euskal Herrian jarraitu zuten, EAE-ANVren Eusko Indarra ospetsuaren kasuan.

Garbi dago Euskal Herriko historia berreskuratzeko lan asko dagoela oraindik egiteko, horren lekuko hainbat komunikabideen hanka-sartze historiko hauek.

Dena den, ondo etorria berria.